Ikiru

Ikiru, bence Akira Kurosawa’nun en iyi işi. Her izlediğimde ruhumun ve insanlığımın en derin yerlerinde dokunuyor. Ölümle böylesine yüz yüze kapışan bir eser daha önce olmadı, Kurosawa resmen Watanabe’yi öldürerek bize hayat katıyor. Hayatı daha önce bu kadar iyi aktaran bir film olmadı, olmayacak. Ikiru sadece bir film değil, aynı zamanda bir öğretmen. Biz film boyunca Watanabe’nin bürokrat olduktan sonra yapamadığı şeyleri izliyoruz aslında, güneşi izleyemiyor, ailesinden kopuyor vs. Kurosawa bizi ölümle karşı karşıya getiriyor ki ondan korkmayalım, ama ona rağmen bize diyor ki: 5 Ay sonra ölecek olsan bile bir şeyler yapmak için hala geç değil. Gerçekten de öyle. Watanabe belki 30 yıl hiç günbatımı izleyemedi, belki o süre zarfında tek yaptığı şey kâğıtlara damga basmaktı ama yine de tüm azmiyle yaptı o parkı. Bu filmin en büyük esin kaynağı olan L.N. Tolstoy’un kitabı Ivan İlyiç’in Ölümü’nün aksine Watanabe kanser olmasına rağmen hayattan vazgeçmiyor, kitapta Ivan İlyiç boşa bir hayat geçirdiğini kabul ediyor ve fani hayatını kabul edip ölüyordu, ama kitabın aksine filmde Watanabe son bir çaba gösteriyor, hem de sadece yaşamak için beş ayı kalmasına rağmen! Kurosawa’nın Tolstoy’un görüşlerine ve trajik realizmine kattığı hümanist ve optimist bir bakış açısı gerçekten umut verici. Evet, Watanabe gün batımlarını izleyemedi belki, ama o çocuk parkında son nefesini verirken mutluydu. Çünkü artık o parkta oynayan her çocuğun her nefesi, mezarında bile olsa onun nefesine nefes katacak, o çocuk parkının üzerinde doğan her güneş artık Watanabe’nin mezarı üzerinde de doğacak (belki fiziki olarak değil ama Watanabe cennette yeni gün batımları görecek sürekli). Her zaman en iyisini isteyen bu açgözlü dünyada, Kurosawa’nın Ikiru’su bize hatırlatıyor ki, görece küçük ve sıradan eylemlerimiz yeterlidir, iyi bir hayat geçirip mutlu bir şekilde ölmek için dünyayı kurtarmaya gerek yoktur. Yani kısacası zamanımız sınırlı, onu boşa harcamamalıyız, aynı Perfect Days’teki Hirayama gibi bazen sadece "yaşamalıyız" ama bu yaşamaktan kastım değildir ki her gün partileyip alkol tüketmek. Bir gün sadece çıkarsın ve sadece çiçeklere dokunursun, bazen biraz bisiklet sürersin, Hayatın Özü budur zaten. Bu yüzden "Hayat Kısa, Aşık Olun Bakireler" ne kadar doğru aslında, bu kısıtlı hayatımızın 30 yılını bir masanın ardında geçirmemeliyiz, ne kadar maaş alırsak alalım. Çünkü bu yaşamak değildir. Watanabe de hep vaktim yok derdi, her gün işimle uğraşmalıyım derdi. Kafasında hep bunlar vardı. Ama o gün ölmeden önce o salıncakta şarkı söylerken kafasından geçen tek şey şu idi: Yaşamak. Yani Yaşamak aceleye gelmez, aceleye gelen hayat, kötü geçmiş bir hayattır. Watanabe tüm hayatı boyunca hayatı aceleye getirmiştir, ama Ikiru bize der ki, Watanabe gibi kötü bir hayat geçirdiysen bile; hala hiç bir şey için geç değildir, asla bu dünyaya küçük de olsa son bir iyilik bırakmak için geç değildir, yaşamak için birkaç ayın kalmış olsa bile. Bu kimi zaman bir çocuk parkı olur kimi zaman da birine yardım edip onun yüzüne kondurduğun gülümseme olur. Abbas Kiyarüstemi’nin bir sözü vardır: Ormandaki hiçbir ağaç ilgi çekici değildir ama tek hir yerde tek başına duran ağaç ilgi çekicidir diye, Watanabe de ömrü hayatı boyunca ormandaki rastgele bir ağaçtı ve büyük ihtimalle de öyle ölecekti ama son aylarında bir şey yaparak kendinde özgün bir ağaç olmayı başardı, On yıllar boyunca bir bürokrasi ormanının içinde, kimliği silikleşmiş bir ağaçken, ölümle yüzleştiğinde o ormandan bir adım geri çekilip kendine özgü bir form alıyor. Yani artık “orman” olarak görülmeyen, kendi başına bir anlam taşıyan bir varlık oluyor. Hayatın net bir anlamı yoktur, sen o anlamı kendin yaratmalısın der J.P. Sartre; Watanabe de sonunda o anlamı yaratıp doğru düzgün ve özgün bir ağaç olabilmiştir son günlerinde, o ağaç olmak için hiçbir zaman çok geç değil yani. Eminim ki Watanabe kendi yaptığı parkın belediye başkanının kendi işiymiş gibi göstermesini hiç umursamazdı, çünkü Watanabe o çocuk parkını şov için yapmadı, dünyanın küçük bir köşesine küçük bir şekilde de olsa kendi imzasını bırakmak için yaptı. Biz de ne kadar vaktimiz kalmış olursa olsun Watanabe gibi olmalıyız. Yani Watanabe, amacına ulaşmıştır, Watanabe artık fiziksel olarak ölmüş olsa bile sonsuza dek ölümsüzdür, küçük bir iyilik aracılığı ile. Ve bu filmi bitirdikten sonra da aklıma gelen ilk şeylerden biri de Nazım Hikmet Ran’ın (soyadını Akira Kurosawa filminden almış) "Yaşamaya Dair" isimli şu harika mısraları oldu: *Yaşamak şakaya gelmez, Büyük bir ciddiyetle yaşayacaksın Bir sincap gibi mesela, Yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden, Yani bütün işin gücün yaşamak olacak.* *Yaşamayı ciddiye alacaksın, Yani o derecede, öylesine ki, Mesela, kolların bağlı arkadan, sırtın duvarda, Yahut kocaman gözlüklerin, Beyaz gömleğinle bir laboratuvarda İnsanlar için ölebileceksin, Hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için, Hem de hiç kimse seni buna zorlamamışken, Hem de en güzel en gerçek şeyin Yaşamak olduğunu bildiğin halde. Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı, yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin, hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil, ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için, Yaşamak yanı ağır bastığından. * Bu şiir Watanabe’yi ne kadar güzel anlatıyor aslında. Özellikle de "İnsanlar için ölebileceksin, hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için…” kısmı, Watanabe de o parkta oynayacak hiç bir çocuğu tanımıyor, ama yine de onlar için uğraşıyor. Ama eninde sonunda o parkta oynayan çocukların aldığı nefesler ve attıkları kahkahalar, Watanabe’yi tabutunun içinde bile canlı tutuyor. Sanki bu dizeler Watanabe için yazılmış gibi. Yani kısacası Watanabe de filmin sonunda hala ölümden korkuyor ama artık ölüme inanmıyor. Boşa geçmiş gibi sayılabilecek bir yaşamın en ama en sonunda, hayatında çok uzun bir süre sonra; Watanabe’nin yaşamak yanı ağır basıyor…